گاهی فراموش کردن یک اسم، یک قرار یا حتی یک مسیر آشنا را به سادگی به خستگی یا حواس پرتی ربط می دهیم. اما وقتی این فراموشی ها تکرار می شوند و آرام آرام رفتار و شخصیت عزیزمان تغییر می کند، نگرانی در دل می نشیند. آلزایمر از همین لحظات کوچک و معمولی٬ بدون هشدار، بی صدا و آهسته شروع میشود. بیماری ای که فقط یک نفر را درگیر نمی کند، بلکه تمام خانواده را وارد مسیری تازه و ناشناخته می کند. در دنیایی که جمعیت سالمندان رو به افزایش است، شناخت این بیماری و یادگیری روش های درست مراقبت، دیگر یک انتخاب نیست بلکه یک ضرورت است.
آلزایمر چیست
آلزایمر یک اختلال مغزی طولانی مدت است که به آرامی شروع می شود و به مرور روی حافظه، تمرکز و رفتار فرد اثر می گذارد. خیلی ها فکر می کنند این بیماری همان فراموشی دوران سالمندی است، اما در واقع آلزایمر متفاوت است٬ چون عملکرد سلول های مغزی به تدریج کاهش می یابد و این روند برگشت پذیر نیست. در مراحل اولیه، علائم آن به قدری آرام پیش می روند که حتی نزدیک ترین افراد هم ممکن است متوجه تغییرات نشوند. با گذشت زمان، فرد در یادآوری اتفاقات ساده، برنامه ریزی کارهای روزمره و حتی شناخت اطرافیان دچار مشکل می شود. اگرچه این بیماری بیشتر در افراد بالای ۶۵ سال دیده می شود، اما نوع زودرس آن می تواند افراد جوان تر را هم درگیر کند و زندگی شخصی و خانوادگی را به شدت تحت تاثیر قرار دهد.
زوال عقل چیست
زوال عقل یک بیماری مشخص نیست، بلکه اصطلاحی کلی برای گروهی از اختلالات است که باعث کاهش توانایی های ذهنی می شوند. خیلی ها آن را با آلزایمر یکی می دانند، اما در واقع آلزایمر تنها یکی از رایج ترین و شناخته شده ترین انواع زوال عقل است . با افزایش تعداد سالمندان در جهان، موارد ابتلا به آلزایمر و دیگر انواع دمانس هم بیشتر شده و به همین دلیل شناخت این بیماری ها اهمیت زیادی پیدا کرده است. مدت زمان زندگی افراد مبتلا به دمانس بسته به نوع بیماری و شرایط بدنی متفاوت است، اما معمولا بین ۸ تا ۱۰ سال پس از تشخیص ادامه دارد و در برخی موارد حتی تا ۲۰ سال هم می رسد. زوال عقل معمولا مرحله به مرحله پیش می رود. در ابتدا هیچ ضعفی دیده نمی شود، کم کم ضعف عملکرد ذهنی شروع شده و در نهایت کاهش شدید توانایی های شناختی مشخص می شود. شناخت این مراحل به خانواده ها کمک می کند زمان مناسب برای مراقبت تخصصی، حمایت عاطفی و برنامه ریزی درست را تشخیص دهند.
آلزایمر و انواع مختلف آن
آلزایمر معمولی
این رایج ترین نوع آلزایمر است و معمولا بعد از ۶۵ سالگی شروع می شود. عواملی مثل افزایش سن، ژن های خاص و سبک زندگی می توانند شانس ابتلا را افزایش دهند، اما ترکیب این عوامل است که بیماری را ایجاد می کند.
آلزایمر جوان سالی
این نوع کمتر دیده می شود و قبل از ۶۵ سالگی بروز می کند. معمولا با تغییرات ژنتیکی همراه است و روند پیشرفت سریع تری نسبت به نوع دیررس دارد. بسیاری از افراد مبتلا سابقه خانوادگی قوی دارند.
آلزایمر ارثی
نادرترین شکل آلزایمر است و کمتر از ۱٪ موارد را تشکیل می دهد. این نوع کاملا ژنتیکی است و می تواند در چند نسل یک خانواده ظاهر شود. علائم معمولا بین ۳۰ تا ۵۰ سالگی شروع می شوند.
نشانههای رایج آلزایمر
- فراموشی اتفاقات تازه٬ مثل فراموش کردن صحبت ها یا برنامه های اخیر
- تکرار سوال ها یا حرف ها چون مغز توان ذخیره سازی اطلاعات جدید را از دست می دهد
- سختی در انجام کارهای ساده روزانه مثل رسیدگی به پرداخت ها، برنامه ریزی یا انجام کارهای خانه
- کاهش تمرکز و ناتوانی در تصمیم گیری های آنی حتی در موضوعات پیش پا افتاده
- تغییرات خلق و خو و حساسیت های رفتاری مانند بی حوصلگی و سردرگمی
بهترین روش های مراقبت از فرد مبتلا به آلزایمر
پذیرش بیماری و درک شرایط بیمار
زندگی کنار فرد مبتلا به آلزایمر همیشه ساده نیست، زیرا با گذشت زمان، بیمار کلمات را فراموش می کند، در ارتباط مکث دارد و رفتارهایش تغییر می کند. اولین قدم مهم برای خانواده، پذیرش این تغییرات و درک این است که رفتارها ناشی از آسیب مغزی هستند و انتخاب فرد نیستند.
حفظ آرامش و صبر در تعامل
صبوری، مهربانی و آرامش خانواده نقش کلیدی دارند. توجه به احساسات بیمار حتی اگر توانایی صحبت کردن کامل را نداشته باشد، آرامش زیادی به او می دهد. تماس چشمی، جملات کوتاه و آرام، و محیطی بدون تنش به کاهش سردرگمی کمک می کند.
مشارکت بیمار در کارهای روزمره
درگیر کردن بیمار در فعالیت های ساده مانند تا کردن لباس ها، مرتب کردن وسایل یا چیدن میز، باعث می شود احساس استقلال و توانمندی کند. این کارها به حفظ مهارت های ذهنی و جسمی او کمک می کنند.
ایجاد نظم و یادآوری های ساده
استفاده از برنامه روزانه ثابت، یادداشت های کوتاه، رنگ بندی وسایل یا عکس روی کشوها می تواند سردرگمی و اضطراب بیمار را کاهش دهد. حتی یک جمله محبت آمیز، لبخند یا گرفتن دست بیمار، احساس امنیت و اعتماد را در او افزایش می دهد.
آلزایمر فقط یک بیماری نیست٬ مسیری است که بیمار و خانواده را وارد یک سبک جدید زندگی می کند. اگرچه درمان قطعی وجود ندارد، اما تشخیص به موقع، مدیریت علائم و حمایت احساسی از سوی خانواده می تواند کیفیت زندگی فرد مبتلا به آلزایمر را تا حد زیادی حفظ کند. وقتی خانواده علائم اولیه و مراحل آلزایمر را بدانند و از عوامل خطر آگاه باشند، می توانند بهتر از بیمار مبتلا به آلزایمر کمک بکنند. مهم ترین کار این است که برای او یک محیط آرام، امن و پر از مهربانی فراهم کنند تا بتواند توانایی هایش را تا جایی که ممکن است حفظ کند و زندگی راحت تری داشته باشد. شناخت تفاوت آلزایمر و زوال عقل، آگاهی از انواع مختلف آن و توجه به علائم اولیه، نقش مهمی در مدیریت بهتر بیماری آلزایمر را دارد. هرچند درمان قطعی برای آلزایمر وجود ندارد، اما تشخیص زودهنگام، پیگیری روند بیماری و مراقبت درست می تواند کیفیت زندگی فرد را تا حد زیادی حفظ کند.