کبد چرب و علائم آن

گاهی روزهایی داریم که با احساس خستگی از خواب بلند می شویم، انگار انرژی بدن از همان لحظه ی اول تحلیل رفته باشد. بعضی وقت ها هم سنگینی خفیفی را در سمت راست شکم احساس می کنیم و آن را به مشغله های روزمره، استرس یا حتی غذای شب قبل ربط می دهیم. اما واقعیت این است که همین نشانه های کوچک گاهی از مشکلی عمیق تر خبر می دهند٬ مشکلی که در سال های اخیر، با افزایش چاقی، کم تحرکی و رژیم غذایی نامناسب، بیش از همیشه دیده می شود.

کبد چرب چیست و چگونه شکل می گیرد

کبد یکی از مرکزی ترین اجزای سیستم حیاتی بدن است. وظیفه دارد سموم را از خون پاکسازی کند، مواد مغذی را تجزیه و ذخیره کند، هورمون ها را متعادل نگه دارد و در هضم چربی ها نقش موثر داشته باشد. وجود مقدار کمی چربی در سلول های کبد کاملا طبیعی است، اما زمانی مشکل آغاز می شود که میزان این چربی از حد استاندارد فراتر برود.

وقتی بیش از پنج درصد وزن کبد را چربی تشکیل دهد، وضعیت کبد چرب یا استئاتوز کبدی ایجاد می شود. این تجمع اضافی چربی دیواره سلول ها را تحت فشار قرار می دهد، جریان خون در بافت کبد را مختل می کند و به مرور زمینه التهاب و آسیب سلولی را فراهم می سازد.

آنچه این بیماری را خطرناک تر می کند، خاموش بودن مراحل اولیه است. بسیاری از افراد سال ها با کبد چرب زندگی می کنند بدون اینکه حتی حدس بزنند دچار این مشکل هستند. اما با گذشت زمان، کبد که توانایی شگفت انگیزی در ترمیم دارد، ممکن است دچار بار اضافه شود و روند آسیب شروع گردد.

نشانه های کبد چرب 

علائم اولیه کبد چرب معمولا آرام و تدریجی ظاهر می شوند؛ آنقدر آهسته که بسیاری از افراد متوجه حضورشان نمی شوند. در شروع بیماری، بدن تنها هشدارهای کوچک و پراکنده ای می دهد؛ هشدارهایی که اغلب با خستگی معمولی، فشار کاری یا حتی یک وعده‌ غذایی ناسالم اشتباه گرفته می شوند.

در این مرحله، احساس خستگی طولانی مدت حتی پس از یک خواب کافی به یکی از رایج ترین نشانه ها تبدیل می شود. افت سطح انرژی در طول روز نیز قابل توجه است٬ انگار بدن سوخت کافی برای ادامه فعالیت‌ها ندارد. علاوه بر این، بسیاری از افراد احساس سنگینی یا پری خفیفی در سمت راست قسمت فوقانی شکم دارن٬ حسی که معمولا گذراست و به همین دلیل کمتر جدی گرفته می شود.

تغییر در اشتها نیز از دیگر علامت های آغازین است. ممکن است اشتها کاهش یابد یا فرد با مقدار کمی غذا احساس سیری کند. همراه این نشانه ها، گاهی نفخ و بی نظمی های گوارشی بروز پیدا می کند٬ نشانه هایی که به سادگی می توان آن‌ها را به تغذیه نامناسب یا اضطراب روزمره نسبت داد.

نکته مهم این است که این علائم همیشه ثابت نیستند٬ ممکن است یک روز ظاهر شوند و روز دیگر کاملا  از بین بروند. همین ناپایداری باعث می شود بسیاری از افراد آن ها را نادیده بگیرند، در حالی که همین نشانه های آرام می توانند شروع کننده  یک مشکل جدی تر در آینده باشند.

علائم آزاردهنده کبد چرب

با شدت گرفتن التهاب کبد، مجموعه ای از نشانه های پایدار و قابل توجه ظاهر می شود که برخلاف علائم اولیه، معمولا نادیده گرفتن آن ها دشوار است. در این مرحله فرد اغلب درد مشخصی در ناحیه کبد احساس می کند٬ دردی که می تواند به شکل فشار، سنگینی یا تیر کشیدن بروز کند. تهوع مداوم، کاهش اشتهای چشمگیر و کاهش وزن بی دلیل نیز به تدریج خود را نشان می دهد. تغییر رنگ ادرار به سمت تیرگی و روشن شدن غیرطبیعی رنگ مدفوع، از اختلال در روند پردازش صفرا حکایت دارد. خارش پوست و ضعف شدید نیز در این مرحله شایع است و معمولا آزمایش خون افزایش واضح آنزیم های کبدی را ثبت می کند.

علائم بسیار جدی

هنگامی که بیماری به مراحل فیبروز شدید، سیروز یا کاهش محسوس عملکرد کبد می رسد، علائم کاملا قابل تشخیص و نگران کننده ظاهر می شوند. زرد شدن پوست و چشم ها یکی از بارزترین نشانه هایی است که از ناتوانی کبد در دفع بیلی روبین خبر می دهد. تجمع مایع در شکم منجر به ورم چشمگیر (آسیت) می شود و پاها و مچ ها نیز به دلیل اختلال گردش مایعات، دچار تورم می گردند. کبودی های بی دلیل، خونریزی آسان و ضعف انعقاد نیز به دلیل کاهش تولید فاکتورهای خونی توسط کبد رخ می دهند. در این مرحله، تجمع سموم در خون حتی روی مغز تاثیر می گذارد و باعث گیجی، اختلال هوشیاری، تغییر خلق و مشکلات ذهنی می شود٬ علائمی که هشدار نارسایی کبد هستند و فورا باید بررسی شوند.

تفاوت علائم کبد چرب در زنان و مردان

کبد چرب در مردان

مردان معمولا دیرتر به وجود بیماری پی می برند، زیرا بسیاری از علائم را به خستگی یا فشار کاری نسبت می دهند. از جمله علائم رایج در مردان می توان به خستگی طولانی مدت، کاهش میل جنسی، درد مبهم در سمت راست شکم، تهوع، کاهش اشتها و بزرگ شدن غیرطبیعی سینه ها اشاره کرد٬ وضعیتی که به دلیل برهم خوردن تعادل هورمونی ایجاد می شود. ادرار تیره، کبودی آسان و تورم پاها نیز از نشانه های قابل توجه در مردان هستند.

کبد چرب در زنان

در زنان، ارتباط میان عملکرد کبد و هورمون ها بسیار پیچیده تر است. تغییرات استروژن، پروژسترون، تیروئید یا انسولین، همگی می توانند زمینه ساز تجمع چربی در کبد شوند. به همین دلیل علائمی مانند آکنه، ریزش مو، تغییر رنگ کف دست ها، خشکی چشم، کم خونی، خستگی همیشگی و شدت یافتن سندرم پیش از قاعدگی در زنان شایع تر است. اختلال تمرکز و مشکلات حافظه نیز نشانه هایی هستند که می توانند از آسیب کبد پرده بردارند، اما گاهی با تغییرات ماهانه اشتباه گرفته می شوند.

چگونه کبد چرب تشخیص داده می شود

 معاینه بالینی و بررسی سابقه پزشکی

پزشک وزن، فشار خون، قند خون، سابقه دارویی و بیماری های متابولیک را ارزیابی می کند و به دنبال نشانه های بالینی آسیب کبدی می گردد.

 آزمایش خون

افزایش آنزیم های ALT و AST معمولا نشانگر التهاب فعال است و اولین هشدار آزمایشگاهی به شمار می رود.

تصویربرداری ها

سونوگرافی اولین و ساده ترین روش است. MRI و CT تصاویر دقیق تری ارائه می دهند. الاستوگرافی نیز میزان سفتی بافت کبد را برای تشخیص فیبروز اندازه گیری می کند.

 بیوپسی کبد

در موارد پیچیده یا احتمال NASH، نمونه برداری دقیق ترین روش تشخیص شدت آسیب و میزان التهاب است.

راه های درمان و کنترل کبد چرب

درمان این بیماری عمدتا بر پایه اصلاح سبک زندگی است. کاهش وزن اصولی به میزان ۵ تا ۱۰ درصد، ورزش منظم، رژیم سرشار از سبزیجات و کم چربی، محدود کردن قندهای اضافه و نوشیدنی های شیرین، کنترل فشار خون و چربی و خواب کافی از مهم ترین مراحل درمان هستند. کاهش استرس و داشتن نظم غذایی نیز نقش مهمی در بازگرداندن سلامت کبد دارند.

ترکیباتی مانند سیلیمارین٬ عصاره موثر خارمریم سال هاست که به عنوان محافظ طبیعی کبد شناخته می شوند. مکمل هایی مانند لیورسیل که حاوی دوز استاندارد و موثر سیلیمارین هستند، می توانند التهاب را کاهش دهند، سلول‌های آسیب دیده را بازسازی کنند و روند بهبود بافت کبد را تقویت کنند. این محصولات درمان اصلی نیستند، اما نقش حمایتی مهمی دارند و همراه با سبک زندگی سالم نتایج قابل توجهی ایجاد می کنند.

حفظ وزن مناسب، فعالیت روزانه، پرهیز از الکل، کاهش مصرف چربی های اشباع، افزایش مصرف فیبر، سبزیجات و غلات کامل، کنترل قند و چربی خون و توجه به کوچک ترین علائم بدن از مهم ترین راه های پیشگیری هستند.

کبد چرب بیماری ای است که آهسته آغاز می شود اما در صورت تشخیص به موقع، در بسیاری از موارد کاملا قابل برگشت است. کافی است به کبد فرصت ترمیم بدهیم. از انتخاب یک وعده غذایی سالم تر گرفته تا چند قدم پیاده روی بیشتر٬ می تواند آینده سلامت شما را دگرگون کند.ِ

منبع: رایج ترین علائم کبد چرب چیست