چرا فرد معتاد دروغ می گوید؟ راهنمای کامل دروغ فرد معتاد برای خانواده ها

دروغ فرد معتاد یکی از دردناک ترین بخش های اعتیاد برای خانواده هاست. شاید شما هم بارها شنیده اید که عزیزتان قول داده دیگر مصرف نمی کند و چند روز بعد فهمیده اید قولش را شکسته است. شاید از خودتان پرسیده اید که آیا او دیگر به شما اهمیت نمی دهد یا اخلاقش خراب شده است. پاسخ علمی این پرسش روشن تر و امیدوارکننده تر از چیزی است که تصور می کنید. دروغ فرد معتاد در بیشتر موارد پیامد بیماری اعتیاد است و تنها یک عیب اخلاقی ساده به شمار نمی آید.

در این راهنما به زبان ساده توضیح می دهیم که چرا دروغ فرد معتاد شکل می گیرد، چه انواعی دارد، چه نقشی برای شرم، استرس، بی خوابی و بی قراری قائل هستیم و خانواده چگونه می تواند بدون جنگ و سرزنش با آن روبه رو شود. اگر خودتان در مسیر بهبودی هستید و می خواهید اعتماد از دست رفته را بازسازی کنید، این مطلب برای شما هم نوشته شده است. این مقاله بخشی از آکادمی ترک اعتیاد ویسنا فارما است و برای دیدن تصویر کامل مسیر بهبودی می توانید راهنمای کامل آن را هم بخوانید.

هشدار پزشکی: این مقاله صرفاً جهت اطلاع رسانی است و جایگزین تشخیص، نسخه یا مشاوره ی مستقیم پزشک نیست. ترک مواد بدون نظارت پزشک خطرناک است. در شرایط اورژانسی یا بحران با اورژانس اجتماعی ۱۲۳ تماس بگیرید.

دروغ فرد معتاد چیست و از کجا می آید؟

دروغ فرد معتاد فقط به معنای انکار مصرف مواد نیست. این رفتار شامل پنهان کردن، کم نشان دادن، بهانه آوردن، سرزنش دیگران و دادن وعده هایی است که فرد در لحظه ی گفتن آن ها شاید واقعاً قصد انجامشان را دارد. بسیاری از خانواده ها همین نکته ی آخر را باور نمی کنند، اما پژوهشگران حوزه ی اعتیاد بارها دیده اند که فرد معتاد هنگام قول دادن صادق است و بعد تحت فشار میل شدید به مصرف از قولش عقب می نشیند.

برای فهم دروغ فرد معتاد باید به مغز نگاه کنیم. مواد اعتیادآور مدار پاداش مغز را درگیر می کنند و ترشح دوپامین را به شکل غیرطبیعی بالا می برند. با تکرار مصرف، بخش هایی از مغز که مسئول قضاوت، کنترل تکانه و پیش بینی پیامدها هستند ضعیف می شوند. فرد در چنین وضعیتی با فشاری درونی روبه رو می شود که او را به سمت ماده می کشاند و دروغ، ساده ترین راه برای ادامه دادن یا فرار از درگیری می شود. اگر می خواهید بدانید هر ماده چه اثری بر مغز و رفتار دارد، مقاله ی انواع مواد مخدر و اعتیادآور را بخوانید.

مؤسسه ی ملی سوءمصرف مواد آمریکا (NIDA) اعتیاد را این گونه توصیف می کند:

“a chronic, relapsing disorder characterized by compulsive drug seeking”

ترجمه: اختلالی مزمن و عودکننده که با جستجوی وسواسی ماده همراه است.

به نقل از NIDA

وقتی اعتیاد را بیماری مزمن ببینیم، دروغ فرد معتاد هم معنای دیگری پیدا می کند. این رفتار یکی از نشانه های بیماری است و درمان آن از مسیر درمان خود اعتیاد می گذرد. این نگاه به معنای نادیده گرفتن آسیب هایی که دروغ ها به خانواده می زنند نیست. تنها به ما کمک می کند واکنشی بدهیم که نتیجه بخش باشد. برای آشنایی با گزینه های درمانی می توانید روش های درمان اعتیاد را مطالعه کنید.

تفاوت دروغ فرد معتاد با دروغ معمولی

همه ی ما گاهی دروغ های کوچک می گوییم تا از موقعیت ناخوشایندی عبور کنیم. دروغ فرد معتاد اما از چند جهت با این دروغ های روزمره فرق دارد و همین تفاوت ها توضیح می دهد چرا خانواده ها این قدر خسته و زخمی می شوند.

نخست، دروغ فرد معتاد تکرارشونده و الگودار است. فرد نه یک بار، بلکه صدها بار درباره ی یک موضوع پنهان کاری می کند، چون ماده در مرکز زندگی او قرار گرفته و هر روز باید از آن محافظت شود. دوم، بسیاری از این دروغ ها خودکار و بدون برنامه ریزی ذهنی گفته می شوند. فرد پیش از آنکه فکر کند، جمله ای ناراست می گوید، چون مغز او یاد گرفته پنهان کاری امن ترین واکنش است. سوم، دروغ فرد معتاد معمولاً با شرم عمیق همراه است. کسی که برای سود شخصی دروغ می گوید، لزوماً از آن رنج نمی برد، اما فرد معتاد پس از دروغ اغلب احساس گناه شدیدی دارد که چرخه را بدتر می کند.

چهارم، دروغ فرد معتاد گاهی در تضاد با ارزش های واقعی خود اوست. بسیاری از افراد معتاد پیش از اعتیاد راستگو و مسئولیت پذیر بوده اند و رفتار فعلی آن ها بازتاب شخصیت واقعی شان نیست. این نکته به خانواده امید می دهد، چون نشان می دهد با بهبودی، صداقت می تواند برگردد. برای شناخت مراحل این مسیر، مراحل ترک اعتیاد را ببینید.

دلیل اصلی دروغ فرد معتاد

۱. شرم و احساس گناه

بسیاری از افراد معتاد خودشان بیش از همه از وضعیتشان رنج می برند. آن ها می دانند به خانواده آسیب زده اند و از این آگاهی شرمسار می شوند. شرم عمیق به جای اینکه فرد را به سمت اصلاح ببرد، اغلب او را به پنهان کاری وامی دارد، چون اعتراف به حقیقت یعنی روبه رو شدن با دردناک ترین احساسات. به همین دلیل، لحن قضاوت گر خانواده می تواند ناخواسته دروغ فرد معتاد را بیشتر کند.

۲. ترس از پیامدها

ترس از طرد شدن، از دست دادن شغل، جدایی یا تنبیه، یکی از رایج ترین محرک های دروغ فرد معتاد است. اگر در گذشته با اعتراف به مصرف با خشم شدید یا تحقیر روبه رو شده باشد، یاد می گیرد که پنهان کاری امن تر از صداقت است. خانواده ای که بی اختیار تنبیه می کند، ناخواسته مدرسه ی دروغ می شود. فرد باید احساس کند می تواند حقیقت را بگوید و همچنان دوست داشته شود.

۳. میل شدید به مصرف

هنگام میل شدید، مغز فرد تمام توانش را صرف رسیدن به ماده می کند. در این لحظه ها منطق، اخلاق و وعده های قبلی کم رنگ می شوند. فرد می تواند بدون حس دروغگویی کلاسیک، حقیقت را تغییر دهد، فقط چون ذهنش در خدمت میل است. این وضعیت در دوره ی ترک شدیدتر می شود و درباره ی آن می توانید علائم ترک مواد را بخوانید.

. انکار و ناتوانی در دیدن مشکل

انکار یک سازوکار دفاعی روانی است. فرد گاهی واقعاً باور ندارد که مشکل جدی دارد یا فکر می کند هر زمان بخواهد می تواند کنار بگذارد. در این حالت، دروغ فرد معتاد بخشی از خودفریبی است، چون او ابتدا به خودش دروغ می گوید. شکستن این انکار معمولاً با فشار و بحث ممکن نمی شود و نیاز به گفتگوی آرام، صبورانه و گاهی کمک یک درمانگر دارد.

۵. حفظ دسترسی به ماده

وقتی فرد می ترسد خانواده پول، وسیله ی رفت و آمد یا آزادی او را محدود کند، دروغ برای ادامه ی دسترسی به ماده به کار می افتد. این نوع دروغ فرد معتاد بیشتر به شکل بهانه های مالی یا ساعت های نامعلوم دیده می شود و تشخیص آن برای خانواده دشوار است.

۶. محافظت از عزیزان

عجیب است اما گاهی فرد می خواهد همسر یا مادرش را از غم نگه دارد. او فکر می کند نگفتن حقیقت مهربانانه تر است. این منطق کج شده هم بخشی از همان چرخه ی پنهان کاری است و معمولاً با گذر زمان خانواده را بیشتر زخمی می کند. وقتی خانواده بداند این دروغ از دل نگرانی آمده، می تواند آن را بدون خشم پاسخ بدهد.

۷. تغییرات مغز و فرسودگی عادت

مصرف طولانی مدت می تواند حافظه و تمرکز را مختل کند. فرد گاهی جزئیات را فراموش می کند و ناخواسته ناهماهنگ سخن می گوید. از طرف دیگر، کسی که ماه ها پنهان کاری کرده، دروغ را مثل یک عادت خودکار به کار می برد، حتی وقتی نیازی به آن نیست. خبر خوب این است که مغز توانایی ترمیم دارد و با ماندن در مسیر درمان، این الگوها به تدریج ضعیف می شوند.

انواع دروغ فرد معتاد و معنای پنهان هر کدام

نوع دروغ	نمونه ی رایج	معنای پنهان
انکار کامل	«من اصلاً مصرف نکرده ام»	ترس، شرم، یا باور واقعی به نبود مشکل
کم نشان دادن	«فقط یک بار بود»	تلاش برای کاستن از اهمیت ماجرا
سرزنش دیگران	«تو مجبورم کردی»	فرار از مسئولیت و دفاع از خود
وعده ی تکراری	«از فردا ترک می کنم»	امید واقعی همراه با ناتوانی در کنترل
بهانه ی مالی	«پول برای کار لازم است»	دسترسی به ماده
پنهان کاری درباره ی محل و زمان	«سر کار بودم»	حفظ شبکه ی مصرف و جلوگیری از درگیری

شناختن نوع دروغ فرد معتاد به شما کمک می کند به جای عصبانیت، پرسش درست را بپرسید. مثلاً پشت وعده ی تکراری معمولاً امید پنهان است و می توانید از همان امید برای ورود به درمان استفاده کنید. پشت سرزنش دیگران معمولاً شرم پنهان است و پاسخ مناسب، آرام ماندن و بازگرداندن گفتگو به رفتار است. اگر مصرف به خاطر مشکل روانی همزمان هم باشد، مقاله ی تشخیص دوگانه و اعتیاد و افسردگی را بخوانید.

خواب، استرس و بی قراری: ریشه ی پنهان دروغ فرد معتاد

یکی از نکته هایی که کمتر درباره ی آن حرف می زنیم، نقش بدن و خواب در رفتار است. کم خوابی مزمن، استرس بالا و بی قراری، تحمل پذیری را پایین می آورند و کنترل تکانه را ضعیف می کنند. فردی که چند شب درست نخوابیده، زودتر عصبانی می شود، میل شدیدتری دارد و راحت تر به دروغ پناه می برد. به همین دلیل بی خوابی یکی از شایع ترین مشکلات دوره ی ترک است و در مقاله ی بی خوابی در دوره ی ترک راه های مدیریت آن را توضیح داده ایم.

اضطراب و بی قراری نیز چرخه ی مشابهی دارند. فرد مضطرب برای آرام شدن به ماده نزدیک می شود، سپس از مصرف خود شرمنده می شود و دوباره پنهان کاری می کند. درباره ی این چرخه می توانید اعتیاد و اضطراب را مطالعه کنید. در کنار درمان، عادت های ساده هم کمک می کنند: ورزش در دوره ی ترک به تخلیه ی استرس کمک می کند و تغذیه در دوره ی ترک به ترمیم بدن یاری می رساند. اگر دنبال مکمل های دوره ی بهبودی هستید، مقاله ی مکمل های دوره ی بهبودی را ببینید.

پیشنهاد حمایتی: اگر پزشک یا متخصص شما صلاح بداند، داروی گیاهی دتوکسین ویسنا فارما که از گیاه تلخ بیان تهیه می شود، می تواند به عنوان مکمل حمایتی در کنار برنامه ی درمانی و بهبودی مطرح شود. این محصول درمان اعتیاد نیست و جایگزین دارو، روان درمانی یا مشاوره ی تخصصی نمی شود. پیش از مصرف حتماً با پزشک یا داروساز مشورت کنید، مخصوصاً اگر داروی دیگری مصرف می کنید.

چگونه با دروغ فرد معتاد برخورد کنیم؟

برخورد درست با دروغ فرد معتاد مهارتی است که می شود آن را یاد گرفت. در ادامه اصول عملی را مرور می کنیم. اگر می خواهید بحث را کامل تر ببینید، مقاله ی چگونه با فرد معتاد رفتار کنیم را هم بخوانید.

1. اول آرام شوید. گفتگو در اوج عصبانیت معمولاً به دعوا ختم می شود. بهتر است زمانی را انتخاب کنید که هر دو آرام هستید و فرد در حالت مصرف نیست.
2. از جمله های «من» استفاده کنید. به جای «تو همیشه دروغ می گویی»، بگویید «وقتی حقیقت را نمی دانم، نگران می شوم و احساس می کنم نمی توانم کمکت کنم.» این جمله دفاع را کم و گفتگو را ممکن می کند.
3. رفتار را نقد کنید، شخصیت را نه. دروغ فرد معتاد را می توان رد کرد، بدون اینکه او را آدم بد نامید. برچسب هایی مثل «دروغگو» شرم را بیشتر می کنند.
4. مرزهای روشن و قابل اجرا بگذارید. مثلاً «من پول نقد نمی دهم، اما حاضرم تو را به مرکز درمان ببرم.» مرز باید با مهربانی گفته شود و با ثبات اجرا شود.
5. صداقت را تشویق کنید. اگر فرد حقیقت را گفت، حتی ناخوشایند، اول از صداقتش قدردانی کنید. پاداش دادن به راستگویی از تنبیه دروغ مؤثرتر است.

1. تحقیق مخفیانه نکنید. جاسوسی و بازجویی اعتماد را از دو طرف خراب می کند. اگر نگران هستید، نگرانی خود را صریح بگویید.
2. به دنبال حمایت حرفه ای باشید. مشاوره ی خانواده کمک می کند الگوی ارتباطی تغییر کند. نقش خانواده در ترک اعتیاد را برای تصویر کامل بخوانید.
3. از خودتان مراقبت کنید. خستگی و فرسودگی شما هم واقعی است. درباره ی همین موضوع در وابستگی عاطفی توضیح داده ایم.

چه واکنش هایی دروغ فرد معتاد را بدتر می کند؟

بعضی رفتارهای خانواده با نیت خیر انجام می شود اما چرخه را تقویت می کند. این موارد را بشناسید:

• بازجویی های طولانی و تکراری که فرد را در موقعیت دفاعی می گذارد.
• تهدید هایی که خانواده قصد اجرایشان را ندارد. وقتی تهدید اجرا نشود، اعتبار شما کم می شود.
• پوشاندن پیامدها، مثل پرداخت بدهی ها یا عذرخواهی از طرف فرد، که فرصت یادگیری را می گیرد.
• مقایسه با دیگران و تحقیر در حضور اطرافیان.
• تلافی کردن با پنهان کاری یا قطع ناگهانی رابطه در اوج عصبانیت.

هیچ یک از این خطاها به معنای بد بودن شما نیست. خانواده ها معمولاً بدون آموزش وارد این ماجرا می شوند و طبیعی است که اشتباه کنند. مهم این است که از امروز مسیر را اصلاح کنید.

چه زمانی دروغ فرد معتاد به خطر فوری تبدیل می شود؟

گاهی پنهان کاری فقط دغدغه ی رابطه نیست و جان فرد را تهدید می کند. اگر نشانه هایی مثل بی هوشی، تنفس بسیار کند، تشنج، گیجی شدید، توهم یا حرف هایی درباره ی آسیب زدن به خود دیده می شود، منتظر اعتراف فرد نمانید. فوراً با اورژانس تماس بگیرید و اگر نیاز به حمایت اجتماعی و روانی دارید با ۱۲۳ تماس بگیرید. در چنین لحظه هایی ایمنی بر هر گفتگوی درباره ی دروغ مقدم است.

همچنین اگر فرد تصمیم گرفت مصرف را قطع کند، نباید این کار را ناگهانی و بدون نظارت پزشک انجام دهد. ترک بعضی مواد، به ویژه الکل و برخی داروهای آرام بخش، می تواند عوارض جدی ایجاد کند. درباره ی خطرهای این کار می توانید ترک اعتیاد در خانه و عوارض ترک ناگهانی مواد را بخوانید.

دروغ فرد معتاد در دوران بهبودی و بازسازی اعتماد

بسیاری از خانواده ها فکر می کنند با شروع درمان دروغ ها یک شبه تمام می شود. واقعیت این است که اعتماد با همان سرعتی که خراب شده برنمی گردد. در ماه های اول بهبودی هم ممکن است فرد از ترس عود یا از شرم، حقایقی را پنهان کند. این اتفاق همیشه نشانه ی شکست درمان نیست، اما باید با صراحت و بدون سرزنش مطرح شود. تجربه ی خانواده ها نشان می دهد صبر و ثبات در این مرحله از هر سخنرانی مؤثرتر است.

برای بازسازی اعتماد این اصل ها کمک می کنند:

• شفافیت تدریجی: فرد در جلسه های درمان داوطلبانه برنامه ی روزانه و محرک های خود را شرح می دهد.
• ثبات رفتاری: اعتماد از رفتار تکرارشونده ساخته می شود و وعده های بزرگ جایش را پر نمی کند.
• صبر واقع بینانه: پیشرفت در بهبودی خطی نیست و فراز و نشیب دارد.
• گفتگو درباره ی عود: اگر لغزشی رخ داد، افشای سریع آن را نشانه ی تعهد ببینید و با پزشک یا درمانگر در میان بگذارید.

برای برنامه ریزی بلندمدت، پیشگیری از عود اعتیاد راهنمای کاملی دارد. اگر می خواهید بدانید ذهن چگونه در این مسیر بازسازی می شود، درمان شناختی رفتاری در اعتیاد را بخوانید. همچنین اگر هنوز مسیر درمان را شروع نکرده اید، مقاله ی ترک اعتیاد: راهنمای کامل نقطه ی شروع مناسبی است.

اگر خودتان در مسیر بهبودی هستید و دروغ گفته اید

شاید این مقاله را نه به عنوان خانواده، بلکه به عنوان کسی می خوانید که خودش درگیر اعتیاد است و از دروغ هایش شرمنده است. اگر چنین است، اول این را بدانید که دروغ فرد معتاد به معنای آدم بد بودن نیست و شما اولین کسی نیستید که در این دام افتاده اید. شرمنده بودن نشان می دهد ارزش های شما هنوز زنده اند.

برای شروع دوباره، چند قدم کوچک اما مؤثر وجود دارد. اول، با یک نفر مورد اعتماد، مثل درمانگر یا عضو صبور خانواده، صادقانه صحبت کنید. دوم، به جای وعده های بزرگ، قول های کوچک و قابل انجام بدهید و به آن ها پایبند بمانید. سوم، اگر لغزش کردید، آن را سریع بگویید و منتظر نمانید که دیگران کشف کنند. چهارم، مراقب خواب و بدن خودتان باشید، چون خستگی و استرس دوباره میل را بالا می برند. آخر اینکه به یاد داشته باشید بازسازی اعتماد کار چند ماه و گاهی چند سال است، اما انجام شدنی است.

دروغ فرد معتاد قابل برگشت است

دروغ فرد معتاد یک رفتار دردناک اما قابل فهم و قابل تغییر است. وقتی ریشه هایش را بشناسیم، یعنی شرم، ترس، میل شدید به مصرف، انکار و فرسودگی مغز و بدن، واکنش ما از تله ی خشم و سرزنش بیرون می آید و به سمت اقدام مؤثر می رود. درمان تخصصی، حمایت خانواده، مراقبت از خواب و سلامت روان و صبر، در کنار هم بهترین فرصت را برای کاهش دروغ و بازسازی اعتماد می سازند.

اگر خانواده ای هستید که از دروغ های مکرر خسته شده اید، تنها نیستید و کمک گرفتن نشانه ی ضعف نیست. و اگر خودتان در مسیر بهبودی هستید، هر روز صداقت، قدمی برای ساختن دوباره ی رابطه هاست. به یاد داشته باشید که اعتیاد قابل درمان است، هرچند هیچ روش معجزه آسا یا درمان قطعی تضمینی وجود ندارد. آکادمی ترک اعتیاد ویسنا فارما برای هر مرحله از این مسیر مقاله و راهنما دارد و می توانید گام به گام جلو بروید.

مشاهده و تهیه داروی گیاهی دتوکسین

سوالات متداول درباره دروغ فرد معتاد

منابع علمی

• مؤسسه ی ملی سوءمصرف مواد آمریکا (NIDA): Drugs, Brains, and Behavior: The Science of Addiction
• سازمان بهداشت جهانی (WHO): Psychoactive substances
• اداره ی خدمات سوءمصرف مواد و سلامت روان آمریکا (SAMHSA): Substance Use